Connect with us

Hi, what are you looking for?

Свет

Германија прерано ја призна Хрватска – НАЈГОЛЕМИТЕ ТАЈНИ ЗА РАСПАДОТ НА ЈУГОСЛАВИЈА

Пензионираниот германски дипломат Гирт-Хајнрих Аренс даде одлично интервју за Дојче веле.

– Д-р Гирт-Хајнрих Аренс (86) работел како германски дипломат низ целиот свет, така што во 1970-тите бил прв секретар на германскиот амбасадор во Белград. Како одличен експерт за состојбата со Балканот, тој бил многу ангажиран во барање дипломатски решенија за конфликтите во поранешна Југославија, меѓу другото и како раководител на Работната група за малцински права на Женевската конференција за поранешна Југославија.

Во 2011 година бил шеф на ограничена набљудувачка мисија во рамките на ОБСЕ за следење на изборите во Хрватска, пишува ДВ.

Интервјуто го водеше Андреа Јунг-Грим.

ДВ: Господине Аренс, вие бевте член на т.н. Загребската четворка, која го подготви планот З-4 за мирна реинтеграција на окупираните области на Хрватска. Овозможуваше многу широка политичка автономија за тогаш самопрогласената Република Српска Краина. Зошто тој план не успеа?

Д-р Гирт-Хинрих Аренс: Првпат ја одржавме Карингтоновата конференција во 1991 година. Веќе имаше разработено поглавје кое предвидуваше право на автономија на малцинствата. Ова беше прифатено од хрватската влада на почетокот на 1992 година, пред меѓународното признавање на независноста. Врз основа на тоа, хрватскиот парламент го донесе Уставниот закон за правата на националните малцинства, во кој се наведува сè. Бидејќи тоа не доведе до успех, тогаш, пред се под притисок на Американците, меѓународната заедница се обиде да изработи друг документ, а тоа беше планот З-4. Релативно брзо сработивме разуумен план, но постојано не попречуваа. На прво место, од лорд Овен, кој постојано сакаше подобрувања во корист на Србите, и со тоа беше спречено предавањето на планот.

Жал ми беше, бидејќи не сум ниту просрпски ниту прохрватски, се грижев за самото нешто. Според мое мислење, нешто што не можеше да се работи секогаш им се сугерираше на Србите, според мое мислење, од неодговорни посредници. Значи, тие не беа отворени за разумни предлози и веруваа дека можат да добијат повеќе.

Белград отсекогаш имал став дека Југославија не се состои од републики, туку од нации. И сите оние области во кои една нација има мнозинство, или од историски и други причини треба да биде така, треба да припаѓаат на таа нација.

Хрватскиот претседател Фрањо Туѓман не беше воодушевен од планот З-4, но тој го прифати.

Тој ги познаваше своите Срби и не се плашеше дека ќе преговараат за тоа. До крајот, сè до Олуја, кога се се смени, сите српски претставници инсистираа на тоа дека решението за Краина мора да се најде надвор од Хрватска, а не како дел од Хрватска.

Тоа беа две големи разлики. Прво, општата улога на Србија на Балканот или во поранешна Југославија. Второ, прашањето за републичките граници, дали треба да се подели со републики или нации. За жал, се покажа дека оние што им ги укажаа овие можности на Србите не беа во право и Србите скапо платија за тоа. Јас секогаш ги предупредував повторно и повторно, имав добар однос со Србите се до крајот, дури и со оние во Краина. Разговарав особено со Горан Хаџиќ и повторно и повторно се конфротирав за нивните злосторства извршени таму. Но, и Хрватите извршија злосторства, особено во околината на Госпиќ, каде беа уништени српски села и убиени Срби. Се разбира, Белград и Книн го користеа одново и одново, што на крајот доведе да Србите, најпрво во секторот Запад по операцијата Блесок, а потоа и во секторот во Север и Југ по операцијата „Олуја“, веднаш избегат кога започна пукањето.

Има што да се каже и за Хрватите. Доброслав Парага со ХОС. Тие изгледаа точно како усташите.

Има извештај од Специјалниот известувач на ООН за човекови права Тадеуш Мазовиецки кој го посети Сектор Запад по операцијата Блесок. Тој напиша дека има хрватски воени злосторства, тешки, но не масовни, но дека српското население спроведуваше вежби за евакуација многу пред операцијата „Блесок“, за тоа како може да избегаат. И дека некои Срби му рекле дека биле принудени да бегаат.

За жал, не беше можно тој да разговара со бегалците. Успеав само подоцна во Обреновац во Србија во големиот бегалски камп. Таму разговарав со стотици Срби кои избегаа поради Олуја. Ги прашав дали сакаат да се вратат. Бидејќи меѓународната заедница инсистираше на враќање. Враќањето, секако, имаше услови. Прво, повратниците воопшто требаше да сакаат да се вратат. Второ, Хрватите мораше да прифатат враќање. Тие (Србите) едногласно ми рекоа дека не сакаат да се вратат под никакви околности затоа што Хрватите биле геноциден народ. И дека босанските муслимани не се, но дека се непријатели, сепак не се геноцидни. Значи разликата беше огромна.

Го критикувавте и односот на Туѓман и Милошевиќ кон сопствените малцинства во соседните републики.

Тие не беа  ни најмалку заинтересирани за членовите на нивниот народ надвор од нивните земји. Тие сакаа етнички чисти области. Знам дека Белград се погрижи Србите, кои живееја далеку од Србија, да избегаат и тоа е тоа.

Бев водач на работната група за правата на малцинствата (на Конференцијата за поранешна Југославија во Женева), така што се грижевме за хрватското малцинство во Војводина. Овие луѓе не беа во едноставна позиција. Одвратниот Воислав Шешељ, кој до неодамна работеше во српскиот парламент, им го отежна животот. Туѓман воопшто не беше заинтересиран. Не сакам да му подметнам ништо, но мислам дека би било барем прифатливо за него ако Хрватите од Војводина дојдеа во Хрватска, дома, во својата татковина. И да не останеа во Србија.

Дали сметате дека беше можно да се избегне војна?

Мислам дека кога започнавме да се справуваме со овие проблеми во 1991 година, беше предоцна.

Германците беа силно критикувани затоа што прерано ја признаа Хрватска. И имате приговор на таа одлука.

Постои една точка каде што не се согласувам со германската политика. Ние ги признавме Хрватска и Словенија некаде околу Божиќ 1991. Имаше одлука на ЕК да ги признаеме во средината на јануари. Зошто тоа требаше да се случи скоро еден месец порано? Се разбира, имаше внатрешно-политички причини. Имаше еден новинар Реишмилер од ФАЗ кој имаше големо влијание врз Кол, а Кол врз Геншер. Кога ќе ја видите надворешно-политичката ситуација, Германија само што се обедини, не беа соседите на Германија воодушевени од тоа. И сите гледаа што прави оваа поголема Германија. Признавањето беше исправно, но требаше да се случи во средината на јануари, како и со другите.

Дали мислите дека тоа тогаш ќе се сменеше перцепцијата во Србија, каде Германија е виновна за распадот на Југославија?

Можеби не, но во рамките на меѓународните односи. Бев член на Конференцијата (за поранешна Југославија), бев единствениот Германец таму. Таму имаше Англичанни, Французи, Холанѓани… Видов како разговараа. Лорд Карингтон, кој беше шеф на таа прва конференција, исто така беше многу незадоволен од германската политика. Затоа ме исклучи од контактите со Босна. Иако јас бев тој што рече: треба да се справиме со Босна од почеток. Тие започнаа во февруари 1992 година. Доцна беше, сè беше доцна.

Како ја оценувате состојбата во врска со статусот на Косово?

Сега тоа е проблем помеѓу големите сили. Затоа што Русија ја поддржува српската позиција. Бев со Воислав Коштуница, тој беше премиер на Србија и како таков го поддржа овој Устав од 2006 година, во кој се вели дека Косово и Метохија се дел од Србија. И тоа сега прави сè да биде многу тешко, бидејќи е потребно мнозинство за промена на Уставот. Бев со Коштуница и му реков: Господине претседател, ако меѓународната заедница сега рече дека вас на Србите треба да висе даде Косово, сите се повлекуваме, еве го. Што ќе правиш?  Таму имате 95 проценти од населението против вас. Ништо не одговори.

Имавте можност да се сретнете и со хрватскиот претседател Туѓман и со српскиот претседател Милошевиќ. Кои беа вашите лични впечатоци?

Што се однесува до претседателот Туѓман, оние од Конференцијата навистина не го сакаа, бидејќи тој беше целосно без смисла за хумор. Никогаш не се смееше. Тој дури и не зборуваше добро англиски. Кога ме прими за прв пат, му реков: Господине претседател, не знам кој јазик да го користам со вас. Ова го научив во Белград. Тогаш тој ми рече: Вие само зборувајте. И после тоа, јас секогаш зборував хрватски, или српско-хрватски, со него. Се обидов да кажам на хрватски „амбасада“ или „амбасадор“ или „леб“ или „станица“ и така натаму. Но, сепак тоа беше српски говор. Мислам дека имав добра врска со Туѓман. Од друга страна, Милошевиќ… Зборуваше англиски многу добро, работеше во Америка и подобро знаеше како работат Англичаните и Американците. Затоа му беше многу полесно. Зборувавме српски. Обично беше доста љубезен, но беше тешко да се добие нешто конкретно од него.

Дали мислите дека Туѓман и Милошевиќ се согласија за поделба на териториите?

Не знам, но имам прочитано многу за тоа. Ми се чини дека тоа е можно. Затоа што и двајцата сакаа етнички чисти држави.

Одговоривте на повеќето прашања на српски јазик. Каде го научивте толку добро?

За прв пат бев во Југославија во 1956 година. Потоа одевме по целото крајбрежје, до Црна Гора, до Косово, а низ цела Македонија до Грција. Тогаш немаше туристи. Баравме евтин хотел во Скопје. Запознавме двајца студенти на улица. И, ние бевме двајца студенти. Прашавме дали има студентски дом каде можеме да спиеме. Не поканија кај нив дома. Останавме со нив три дена. Тогаш започнав да учам српски јазик. Имав и добри пријатели во Љубљана. Зборував и со нив српско-хрватски јазик. Подоцна, мој добар пријател беше Стјепан Кречиќ во Хрватска. Тој умре. Знаете, јас сум 86, значи дека многу од нив не се живи повеќе.

На тој начин го научив јазикот, а потоа кога бев во Белград, аташе за култура, пливав како риба во морето. Ја имам книгата „Српско-хрватски без мака“ и имам аудио ленти. Сè уште го слушам тоа денес. Научив и песни. Кога бев во Црна Гора во 2012 година, имаше еден Црногорец и ја отпеавме далматинската песна „Далеко е мое село мало“. Човекот беше воодушевен што некој Германец знаеше да ја пее.

најчитани вести

Македонија

Медиа.мк дознава дека уапсените се браќа од Кичево кои важеле за страв и трепет во градот. Се работи за Ариф и Шпенд Алили кои...

Македонија

Денес на прес конференција Христијан Мицкоски соопшти дека Воислав Зафировски од политичката партија Интегра преминува во Вмро Дпмне, за почеток како член, но не...

Македонија

Седум непознати портали за пошироката јавност , со скромна посетеност и без соодветен импресум или новинари кои работат во нив, добиле солидна сума од...

Македонија

Бледиот и исплашен израз на Претседателот на опозициската ВМРО-ДПМНЕ Христијан Мицкоски кажа повеќе отколку прочитаните редови на однапред приготвените потсетници за најава на „катарзата“...